Yakut taşı son derece güzel bir görünüme sahiptir ve hakkında birçok efsane anlatılmaktadır. Bu taşın sahibi olmanın, aşk hayatında mutluluk getirdiğine inanılır. Kırmızı değerli taş, rengini değiştirerek sahibini tehlike konusunda uyarma yeteneğine sahiptir. Ayrıca, sürekli yakutla temas eden kişinin tüm olumlu niteliklerinin sihirli bir şekilde güçlendiği söylenir.
Bu nedenle, soylu bir taşla süslenmiş mücevhere sahip olma isteği hiç azalmamaktadır. İlk kez yakut satın alanlar doğal olarak bu taşın fiyatı hakkında sorular sormaktadır.
Değerleme Kriterleri
Bir değerli taşın maliyetini öğrenmek için birçok özelliği dikkate almak gerekir.
İşte başlıca kriterler:
Doğal değerli taşların fiyatı, yerel para birimlerinde değil, ABD doları üzerinden belirlenir.
Yakut yatakları, dondurucu Antarktika hariç tüm kıtalarda bulunmaktadır. Bu değerli taşlar, özellikle Asya’da, Sri Lanka, Vietnam ve Tayland gibi ülkelerde büyük çapta çıkarılmaktadır.
Afrika’da ise Kenya, Mozambik, Madagaskar ve Tanzanya’da bilinen önemli madenler bulunmaktadır. Rusya ise bu taşların aranmasına nispeten yeni başlamıştır. Savaş sonrası dönemde, Ural Dağları’nın kuzeyi ve Pamir Dağları’ndaki pegmatitlerde yakut aranmaktadır.
Myanmar’da (eski adıyla Burma) dünyanın en büyük, en kaliteli ve en pahalı yakut örnekleri bulunmuştur.
En büyük 400 karatlık taş Burma’da keşfedilmiştir. Ne yazık ki, bu taş orijinal haliyle korunamamış ve üç parçaya bölünmüştür.
Günümüzde Burma’daki madenler oldukça fakirleşmiştir. Yüzyıllar boyunca dünyaya güzellik sunan bu madenler tükenmek üzeredir.
Hindistan, gelecekte umut vadeden bir bölge olarak değerlendirilmektedir. Yakutların, safirlerin çıkarıldığı yerlerde bulunduğu bilinmektedir. Keşmir bölgesi safir bakımından zengin olduğundan, burada yakut bulunması da olasıdır. Bu durum, Hindistan’ın yakın gelecekte kuyumculuk sektörü için önemli bir hammadde tedarikçisi olabileceğini göstermektedir.
Fiyatlandırmayı kaynaklara göre örneklerle açıklayalım.
Bir karatlık büyük Burma yakutunun fiyatı 2 bin ila 90 bin ABD doları arasında değişmektedir. Isıl işlem görmemiş Mozambik yakutları ise çok daha uygun fiyatlarla satılmaktadır. Ağırlığı 4-5 karat arasında olan yüksek kaliteli bir yakut, alıcıya 500 dolardan birkaç bin dolara kadar bir maliyet çıkarabilir.
Doğada kusursuz taşlar oldukça nadirdir. Çoğu taş, çeşitli kusurlar içerir: dâhilatlar, boşluklar ve çatlaklar. Görünür kusurları olmayan veya çok az olan taşlar, daha yüksek kaliteli olarak kabul edilir.
Bazı dâhilatlar yakutlara ekstra değer katar. Örneğin, taşın içinde altı ışınlı bir yıldız şekli oluşturan mikroskobik çatlakların bulunması, taşın değerini önemli ölçüde artırır. Bu tür taşlar oldukça nadir olduğundan, son derece yüksek bir değer görmektedir.
Taşın saflığı kaliteyi belirleyen önemli bir ölçüttür. Mineraller, saflık açısından üç kategoriye ayrılır:
Fiyat üzerinde işleme şekli de önemli bir etkiye sahiptir. Doğru şekil ve oranlara sahip bir kesim çok değerlidir. Kesim işlemi sonrası taşta oyuklar, kırıklar, çizikler veya izler kalmamalıdır.
Yakutun boyutunu koruma amacıyla taşın alt kısmı, yani pavilyon kısmı, uzatılabilir. Ancak bu tür işlemler taşın dış görünüşünü olumsuz etkileyebilir.
En iyi görünüme sahip olan taşlar yuvarlak kesime sahip olanlardır ve bu taşların değeri, armut biçimli ya da «Markiz» tarzı kesimlerden daha yüksektir. Yüksek miktarda dâhilat içeren ve «yıldız» olarak adlandırılan desenlere sahip taşlar için kabochon kesimi tercih edilmektedir.
Korindonun fiyatı aynı zamanda işleme türüne de bağlıdır. Özel bir termal işlem gerektirmeyen taşlar, bugüne kadar bulunan tüm taşların yüzde beşinden daha azını oluşturur.
Isıl işlem görmüş taşlarla doğal taşlar karşılaştırıldığında, diğer özellikler eşit olduğunda, doğal taşların fiyatları iki, hatta üç kat daha yüksektir.
İyileştirme işlemi sıklıkla çatlaklarla sonuçlanır. Bu kusurlar, kurşunlu cam dolgusuyla giderilir. Görünüşte temiz ve güzel bir taş elde edilir. Ancak, bu tür yakutlar en ucuz kategoride yer alır. Çoğunlukla sentetik benzerleriyle birlikte kuyumcu vitrinlerinde görülürler. Bu “tamir edilmiş” korundların fiyatı karat başına 1-20 ABD doları arasında değişir.
Kıymetli taşlar söz konusu olduğunda boyut yerine ağırlık önem taşır. Ağırlık en önemli özelliklerden biridir ve özel birimler olan karatlarla ölçülür. Yaygın ağırlık birimleriyle kıyaslama yapmak için şu oranı bilmek gerekir: 1 karat = 0,2 gram.
Mineralin fiyatı genellikle karat başına belirlenir. Ancak, bu konuda da durum net değildir. Küçük taşlarda karat fiyatı, büyük taşlara göre daha düşüktür. Ağırlık ve karat fiyatı arasında doğrudan bir ilişki yoktur; her taş kendi özelliklerine göre değerlendirilir.
Fiyat, hem taşın boyutuna hem de kalitesine bağlıdır. Ancak boyut büyüdükçe kusursuzluk olasılığı azalır. Örneğin, üç ve daha fazla karatlık yakutlara nadiren rastlanır. Beş karatlık ve kusursuz bir mineral bulmak neredeyse imkânsızdır. Eğer bulunursa, bu büyük bir sansasyon olur. Satışta genellikle bir karattan daha hafif ve kusursuz taşlar bulunmaktadır.
Yakutun değerini belirlemede renk de son derece önemlidir. Temel renk kırmızıdır. Doygunluğu, soluk kırmızıdan parlak kırmızıya kadar değişebilir. Pembe, mor veya turuncu tonları içeren taşlar da bulunabilir. Bu renk farklılıkları, doğal içerişlerden kaynaklanır.
En değerli taşlar için bir uzman raporu hazırlanır. Bu raporda taşın rengi belirtilir. Saf ve parlak kırmızı yakutlar, “güvercin kanı” terimiyle tanımlanır.
Renk sınıflandırmasına göre yakutlar şu şekilde ayrılır:
Renk tanımında taşın yoğunluğu ve doygunluğu dikkate alınır. Parlak ve canlı örnekler, soluk ve mat olanlara kıyasla daha yüksek değer görür.
Doğal Taşların Fiyatı
Kristallerin yaklaşık değeri, uzmanlaşmış kuruluşlar tarafından belirlenir.
Sonuçlar ilgili dergilerde yayımlanır.
4 karat ve üzeri ağırlığa sahip büyük taşlar yüz binlerce dolar değerindedir. Bu tür taşlar açık artırmalarda 60.000 ile 90.000 dolar arasında alıcı bulabilir. Ortalama bir hesapla, 1 gram ağırlığındaki bir değerli taşın maliyeti 375.000 $ civarındadır.
Sintetik Benzerlerinin Fiyatı
Sentetik yakutların endüstriyel üretimi ABD, Birleşik Krallık, Fransa, İsviçre ve Almanya’da gerçekleştirilir.
Bu taş, eritilmiş korunddan elde edilir. Başlangıçta üretilen ürün şeffaftır. Katkı maddeleri, taşın istenilen renge sahip olmasını sağlar.
Sentetik yakut, doğal yakutlardan daha iyi görünüme sahip olmasına rağmen, fiyatı doğal olanın yarısı kadardır.
Satışta bulunan mücevherlerin büyük bir kısmında sentetik taşlar kullanılır.
Rusya ve Yurtdışındaki Fiyat Özellikleri
Rusya’da yakutlar, kusurların ve renk çeşitliliğinin varlığına bağlı olarak kalite açısından 3 gruba ayrılır.
Fiyatlar 1 karat üzerinden belirlenir.
Yurtdışında değerli taşların fiyatları belirlenirken öncelikle taşın kökenine bakılır. En yüksek değeri, Burma (Myanmar) kökenli taşlar görmektedir.
Rekor bir fiyatla satılan yakutun örneğini aşağıdaki görselde görebilirsiniz.
