«Kadınların en iyi dostları pırlantalardır». Şunu itiraf etmeliyiz ki, her kadın bu değerli taşlardan yapılmış bir hediyeyi memnuniyetle kabul eder. Bu taşların güzelliği ve ışıltısı büyüleyicidir ve çoğu zaman gerçek bir pırlantayı sahte olandan ayırt edemeyiz. Çoğumuz pırlantayı şeffaf bir değerli taş olarak biliriz, ancak gerçekte pırlanta farklı renk ve tonlarda olabilir. Yeşil, sarı, turuncu, mor, kırmızı, mavi, pembe ve hatta siyah gibi çok nadir tonlara sahip renkli pırlantalar bulmak mümkündür.
Özellikler
Pırlanta ve elmasın özelliklerini ve çeşitli renk tonlarını anlatmadan önce, «elmas» ve «pırlanta» kavramlarını açıklamak gerekir. «Elmas» kelimesi Yunanca kökenlidir ve Türkçeye «yenilmez» olarak çevrilebilir. Elmas, %99 oranında karbon ve %1 oranında diğer elementlerden oluşan doğal bir mineraldir. Bu, dünyanın en sert minerali olup aynı zamanda en pahalı değerli taşlardan biridir.
Elmaslar yeryüzünde milyonlarca yıldır bulunmaktadır. Bir teoriye göre, bunlar yerkabuğunun soğuyan manto tabakasındaki silikat eriyiklerinden oluşmuştur. Patlayıcı süreçlerin etkisiyle yeryüzüne fırlatılmışlardır. Bu taşlar, dağların arasında ya da nehir ve deniz yataklarında bulunabilir.
Elmaslar hem mücevher yapımında hem de pratik uygulamalarda, örneğin sondaj ekipmanlarında (elmas kaplamalı ekipmanlar) kullanılmaktadır.
Pırlanta ise işlenmiş, temizlenmiş ve kesilmiş bir elmastır. Kabul edilen kurallara göre, sadece kesim işlemi sonrasında 57 yüzey elde eden elmaslara pırlanta denir. Pırlantaların ağırlığı, diğer değerli taşlar gibi, karat cinsinden ölçülür. 1 karat, 200 miligrama eşittir.
1 karat ağırlığında bir pırlanta elde etmek için ortalama 200 ton kayaç işlenmesi gerekmektedir.
Bu taşın değeri ilk kez 16. yüzyılda kimyasal ve fiziksel özellikleri incelendiğinde fark edilmiştir. O zamanlar, dayanıklılığı ve uzun ömürlülüğü keşfedilmiştir. Bugün, bilim insanları doğal pırlantaya eşdeğer dayanıklılıkta yapay pırlantalar üretmeyi başarmıştır. Elde edilen bu taş «hiperpırlanta» olarak adlandırılmıştır, ancak doğal mineral kadar değerli değildir.
Değerli taşların fiyatını belirleyen birçok kriter vardır. Bunlardan biri de renktir. Taşın renginden bahsetmeden önce, rengin nasıl oluştuğunu ve nelere bağlı olduğunu açıklayalım.
Genellikle tüm taşların renksiz ve şeffaf olduğu yanılgısına düşülmektedir.
Elmasın doğal rengini yalnızca bir uzman fark edebilir; sıradan bir kişi için taşın gerçek tonunu anlamak ve görmek oldukça zordur. Mineraller açık sarıdan en koyu siyaha kadar farklı renklerde olabilir. Bu tür renkli taşlara «fantastik» elmaslar denir. Karbon atomlarının eksikliği ya da bor, hidrojen, krom gibi tipik olmayan atomların varlığı nedeniyle mineral renkli olabilir. Günümüzde, bir milyon renksiz elmas içinde yalnızca yüz kadar renkli elmas bulunabilir.
Elmaslar genel olarak üç kategoriye ayrılabilir:
Rengin daha parlak ve belirgin hale getirilmesi için modern teknolojiler kullanılmaktadır. Taşa belirgin bir renk tonu kazandırmak için doğru bir şekilde işlenmesi ve uygun bir kesime sahip olması gerekir. Taşın satışında, boyama işleminin taşın özellikleri arasında mutlaka belirtilmesi gerekir:
Renkli elmaslar iki türe ayrılır: Azot atomları içeren ve azot atomları içermeyenler.
Genellikle, elmasların yapısında üç moleküle kadar azot bulunur ve bu da taşlara ağırlıklı olarak açık sarı renk kazandırır.
Böylesine nadir taşlar, elmas madenciliğinin sadece %0,1’ini oluşturur ve neredeyse hiç bulunmaz.
Temel Renkler
Elmas, diğer taşlardan farklı olarak, uzun yıllar boyunca doğal rengini korur. Soğuma, ısınma veya güneş radyasyonu gibi etkiler altında bile rengi değişmez. Temel renkler arasında sarı ve kahverengi bulunur; bu renkler doğada daha sık görüldüğü için en düşük maliyete sahiptir.
Nadir Tonlar
Doğal renkli taşlar açık piyasada neredeyse hiç bulunmaz. Mücevherlerde genellikle yapay olarak renklendirilmiş pırlantalar ya da doğal beyaz taşlar kullanılır.
Mavi pırlanta, nadir bulunan ve renkli taşlar arasında en pahalı olanlardan biridir. Başlangıçta elmasa mavi rengini veren bileşimindeki alüminyumdur. Renk ne kadar yoğun olursa, mavi pırlantanın değeri o kadar yüksek olur.
Doğal mavi elmaslar bor içerir ve fiyatları mavi tonlara göre çok daha yüksektir. Yılda yalnızca bir kez doğal mavi bir taş bulmak mümkündür. Bu elmasların stoğu, tüm renkli elmasların %0,1’ini oluşturur.
Pembe pırlantalar kahverengi elmasların bir çeşidi olarak kabul edilir, ancak çok daha pahalıdır ve değerli renkli taşlar arasında yer alır. Eğer pembede kahverengi tonlar tespit edilirse, taşın değeri düşer. Pembe rengi, taşın yapısındaki manganezden kaynaklanır.
Mor elmas, yapısında hidrojen bulunmasından dolayı bu rengi alır. Doğada saf mor renkte bir taş neredeyse hiç bulunmaz. Genellikle pembe, kırmızı veya kahverengi tonlar mor taşlarda karışır ve bu renklerin bir kombinasyonu lila tonlarında görülebilir.
Mor elmas, 25 milyon ton maden cevherinde yalnızca bir kez bulunabilir. Böyle bir taş, Avustralya’da keşfedilmiş ve değeri 5 milyon dolardan fazladır.
Yeşil elmaslar, diğer renkli elmaslar gibi doğada nadir bulunur. Satışta gördüğünüz bir yeşil taş genellikle yapay olarak renklendirilmiş olur.
1 karatlık doğal yeşil elmasın fiyatı 250.000 dolardan başlar. Doğal yeşil taşın yapısında krom bulunur ve yeşil ton, radyasyon etkisiyle de oluşabilir. Renk genellikle düzensizdir ve birden fazla tonu içerebilir. Bu tür taşlar genellikle sergilerde ya da finansal yatırım amacıyla zengin kişiler tarafından satın alınır.
Kırmızı elmas, en bilinmeyen, nadir ve pahalı taşlardan biridir. Bilim insanları, bu elmasın nasıl oluştuğunu hâlâ tam olarak çözebilmiş değildir. Yapısındaki manganez maksimum pembe tonlar verebilir. Bu taşın kökeni, bir efsaneye göre, insan kanını içerdiğine dair söylentilerle gizemlidir.
Bu tür bir taşın 1 karatlık fiyatı 300.000 dolardan başlar ve birkaç katına kadar çıkabilir. Bu elması yalnızca çok zengin kişiler satın alabilir.
Siyah elmas, en tartışmalı taşlardan biridir. Uzun süre, değerli bir renkli elmas olarak kabul edilmemiştir. Yapısındaki grafit, taşın o kadar karanlık olmasını sağlar ki, güneş ışınları içine nüfuz edemez ve kırılma gerçekleşmez. Bu nedenle, taşın kusurlarını veya saflığını değerlendirmek mümkün değildir.
Bu minerallerle yapılan mücevherler, oldukça gizemli ve büyüleyici bir görünüm sunar. Belki de bu nedenle, günümüzde bu taşlara olan talep ve fiyatlar giderek artmaktadır.
Şeffaf Taşlar
Bu tür mineraller tamamen renksiz olabildiği gibi, hafif sarımsı veya kahverengimsi tonlara sahip beyaz renkte de olabilir. Taş ne kadar şeffafsa, değeri o kadar yüksektir.
Belirgin sarı tonlara sahip mineraller en ucuz taşlar olarak kabul edilir.
Doğada tamamen kusursuz şeffaf bir taş bulmak son derece nadirdir. Elmasların büyük bir kısmı, sarı yansımalara sahip beyaz renkte olduğu için, bu tür taşların değeri renkli taşlara göre çok daha düşüktür. Ancak, beyaz taşlar arasında en büyük boyutlular da bulunur. Ağırlıkları 180 karata kadar ulaşabilir.
Özel bir eğitiminiz yoksa ya da profesyonel bir kuyumcu değilseniz, bir tonu diğerinden ayırt etmek sizin için zor olacaktır, özellikle de taşın rengi belirgin değilse. Bu durum, elmasların 50’den fazla yüzeye sahip olması ve güneş ışığının bu yüzeylerde kırılarak gökkuşağının tüm renklerini yansıtmasından kaynaklanır.
En büyük ve en güzel pırlantalar hakkında ilginç bilgiler için aşağıdaki videoyu izleyebilirsiniz.
