İnsanlar eski çağlardan beri kendilerini süslemeyi severdi. Başlangıçta bunlar parlak çiçeklerden yapılmış basit taçlar ve kolyelerdi, ardından deniz kabukları ve güzel mineraller ortaya çıktı. Daha sonra insanlar doğal, genellikle sönük görünen kristalleri işleyerek onları gerçek hazinelere dönüştürmeyi öğrendi. Bu makalede safirlerden bahsedeceğiz.
Temel Özellikler
Safir, en güzel ve en pahalı doğal değerli taşlardan biridir ve bu durum, insanların bu doğal kristalleri çıkarmayı ve işlemeyi öğrendiği en eski zamanlardan beri hemen hemen hiç değişmemiştir.
Safir, kardeşi yakut gibi, ana bileşeni alüminyum oksit olan ve çeşitli safsızlıklar içeren bir mineral olan korund grubuna aittir. Bu safsızlıklar kristalleri farklı renklere boyar. Klasik ve fantezi safirler olarak ikiye ayrılır. İlk grup, farklı tonlarda mavi kristallerden oluşur. İkinci grupta ise yoğun kırmızı renkli olanlar hariç tüm diğer korundlar bulunur; yoğun kırmızı olanlar yakut olarak adlandırılır.
Değerli taşların, özellikle safirlerin rengi değerlendirilirken dikkate alınan temel kriterler ton, renk doygunluğu ve parlaklıktır. Fantezi safirler için belirli bir ton standardı yoktur, çünkü renk çeşitliliği oldukça fazladır. Ancak klasik mavi kristallerde en iyi ton, Keşmir’den çıkarılan safirlerin rengi olan çivit mavisi olarak kabul edilir.
Korundun Fiziksel Özellikleri
Safirler güçlü tılsımlar olarak kabul edilir. Birçok kaynakta, kötü gözlerden, büyüden ve aldatmacalardan koruduğu, bilgelik ve huzur kazandırdığı yazılmıştır. Özellikle denizciler ve gezginler, yıldız safirlerini (asteria) taşımayı severdi.
Ayrıca korundların takılmasının uykusuzluk, romatizma, epilepsi ve çeşitli enfeksiyonlardan muzdarip kişiler üzerinde olumlu etkilerinin olduğu düşünülür.
Renk Tonu Neye Bağlıdır?
Taşın rengi, bileşimine bağlıdır. Hatta çok az miktardaki yabancı safsızlıklar bile safirin rengini ve berraklığını köklü bir şekilde değiştirebilir.
Mineralin Rengini Etkileyen Safsızlıklar
Renk doygunluğu büyük ölçüde yabancı safsızlıkların miktarına ve oranına bağlıdır. Basitleştirilmiş bir sınıflandırmaya göre mavi safirler parlak, orta ve açık tonlu olarak ayrılır. Uzmanlar kristalleri değerlendirirken 5 parlaklık seviyesi ve 3 doygunluk kategorisi kullanır.
Temel Renk Paleti
Renkli safirler, yukarıda belirtildiği gibi yoğun kırmızı hariç her türlü renkte olabilir.
En pahalı olanlar, yoğun mavi taşlardır, ardından pembe-turuncu renkteki taşlar (“padparadscha”, kelime anlamıyla “lotus çiçeği”), daha sonra ise saf pembe kristaller gelir. Sarı şeffaf safirler ve yüzeyinde 6 veya 12 ışınlı yıldız deseni görünen mavi opak asteriler, değer açısından 4. sırada yer alır. Daha sonra turuncu, yeşil, mor taşlar ve ışığa bağlı olarak renk değiştiren, yani aleksandrit etkisi gösteren safirler gelir. En ucuz olanlar renksiz taşlar ile basit ve yıldızlı siyah safirlerdir. Aslında siyah safirleri siyah olarak adlandırmak doğru değildir; onlar mavidir, ancak yüksek renk doygunluğu nedeniyle koyu ve opak görünürler.
Bazen bir kısmı bir renge (örneğin mavi), diğer kısmı başka bir renge (örneğin sarı) boyanmış kristallerle karşılaşılır. Bu tür taşlara polikrom veya çok renkli denir ve nadir oldukları için oldukça değerli kabul edilir.
Nasıl Seçilir?
Değerli veya yarı değerli taşlarla süslenmiş takılar seçerken, mineralin doğal kökenini doğrulayan bir sertifika talep edin. Günümüzde birçok değerli taş, otoklavlarda yapay olarak üretilmektedir. Bu taşları çıplak gözle doğal olanlardan ayırt etmek neredeyse imkânsızdır. Ancak fiyat açısından önemli bir fark vardır, çünkü doğal safirler oldukça pahalıdır ve bu durum dolandırıcılık için geniş bir alan yaratır. Bu nedenle, sertifikaları unutmamalı ve büyük taşlar satın alırken bir uzman incelemesi yaptırmayı ihmal etmemelisiniz, çünkü aldanmak çok kolaydır.
Taşın doğal olup olmadığını test etmenin basit bir yolu vardır: üzerine ultraviyole bir lamba ışığı tutun. Doğal kristaller bu ışık altında yeşil bir renk alırken, sentetik olanlar bu tepkiyi vermez.
Sertifikayı incelerken taşın değerlendirme notuna dikkat edin, örneğin 1/2. İlk rakam taşın rengini (1 – mavi) belirtirken, ikinci rakam kalite kategorisini ifade eder (taşın berraklığı ve kristalin şeffaflık düzeyine bağlı olarak). Toplamda dört kalite kategorisi vardır. Birinci kategori, neredeyse kusursuz bir berraklık ve şeffaflığa sahip taşları içerir. İkinci kategoriye, küçük kusurlar içeren veya aşırı doygun renklere sahip olan daha düşük kaliteli şeffaf safirler girer. Üçüncü kategoride, kusurları çıplak gözle fark edilebilen opak taşlar yer alır. Dördüncü grup ise belirgin kusurlara sahip bulanık kristalleri kapsar.
Ayrıca taşın işlenmiş olup olmadığını da kontrol edin. Çoğu doğal safirin kalitesini artırmak için termal işlemler uygulanır, yani taşlar ısıtılır. Bu işlem, taşın rengini değiştirmeye, şeffaflığını artırmaya ve benzeri özelliklerini iyileştirmeye olanak tanır. Bu işlemler mineralin fiziksel özelliklerini etkilemez, ancak işlenmemiş doğal safirler, işlenmiş olanlardan çok daha yüksek değer görür.
Taşı doğal ışıkta inceleyerek içinden bakın. Kristalin içinde sıkça mikro çatlaklar görebilirsiniz; bu kusurlar taşın kalitesini ve dolayısıyla fiyatını düşürür. Taşın kesimini de değerlendirin. Bazen yanlış kesim veya özensiz cilalama nedeniyle değerli taşın dış görünümü sönükleşir ve tüm potansiyel güzelliğini yansıtamaz.
Kristallerin fiyatı aynı zamanda çıkarıldıkları ülkeye de bağlıdır. En pahalı taşlar Keşmir, Sri Lanka ve Tanzanya’dan çıkarılanlardır. İkinci sırada Myanmar ve Tayland kristalleri gelir. Diğer ülkelerde çıkarılan taşlar ise genelde daha düşük fiyatlara sahiptir. Avustralya safirleri, bu minerallerin fiyat sıralamasında en alt sırada yer alır. Keşmir yatağının tükenmiş ve kapatılmış olduğunu belirtmek gerekir. Rusya Federasyonu’nda da Kola Yarımadası’nda (mavi, yeşilimsi, çivit mavisi) ve Ural Dağları’nda (gri-mavi) birkaç korund yatağı bulunmaktadır.
Ayrıca Rusya’da ve diğer ülkelerde yapay korund üretimi yapılmaktadır, çünkü bu taşlar sadece mücevherlerde değil, aynı zamanda birçok endüstriyel alanda da kullanılmaktadır.
Safirin özellikleri hakkında aşağıda bilgi verilmiştir.
