Muhtemelen dantel gibi zarif ve hafif bir kumaşı sevmeyen bir kız ya da kadın yoktur. Kumaşlardan hiç anlamayan erkekler bile ince dantel giysiler içindeki kadınlardan etkilenmeden duramaz. Bu nedenle her türlü dantel hâlâ aktif olarak satın alınmakta ve üretilmektedir.
Bu Nedir?
Dantel, küçük veya büyük desenlerle süslenmiş ağ benzeri bir kumaş malzemesidir. Sıklıkla hem gece kıyafetlerinde hem de iç çamaşırlarında kullanılır. Bunun yanı sıra dantel, iç mekân dekorasyonunda da karşımıza çıkar. Örneğin, yastıklar, masa örtüleri, tül perdeler veya diğer ev eşyalarında kullanılabilir.
Avantajları ve Dezavantajları
Bu malzemenin birçok olumlu özelliği vardır:
Ancak, bu malzemenin bazı eksilerini de unutmamak gerekir.
Bununla birlikte, bu malzemenin artılarının eksilerinden çok daha fazla olduğu açıktır. Bu yüzden dantel sevenler onu giymekten asla vazgeçmeyecektir.
Sınıflandırma
Genellikle “dantel” kelimesini duyunca, insanlar yalnızca bir tür zarif kumaşı hayal eder. Ancak aslında dantelin birkaç alt türü vardır. Danteli birkaç farklı kritere göre sınıflandırmak mümkündür.
Üretim türüne göre dantel ikiye ayrılır: makine işi ve el yapımı. El yapımı olanlar doğal olarak daha pahalıdır. Çünkü üretimi çok daha uzun zaman alır ve görünümü çok daha estetik bir yapıdadır; adeta pencereye işlenmiş buz desenleri gibi. Bu tür danteller her zaman eşsizdir ve sadece mekik veya şiş yardımıyla böyle bir malzeme oluşturulabilir. Makine işi dantel ise daha ucuzdur ve özel makinelerde üretilir. Bu tür danteller sık veya seyrek dokumalı olabilir ve daha hızlı üretildikleri için fiyatları daha düşüktür.
Dantel ayrıca dokuma tekniğine göre de ayrılır. Evde bu malzemeyi üretenler genellikle şiş veya tığ kullanır. Böylece ince ve hafif bir kumaş elde edilir.
Mekikli dantel ise daha büyük bir popülariteye sahiptir. Bu tür dantel, geleneksel olarak kabul edilir. Büyükannelerimizin veya büyük büyükannelerimizin evdeki her yüzeyi süslemek için kullandığı dantel örtüler işte tam olarak budur. Rusya’da mekikli dantel örme sanatı XIII. yüzyılda ortaya çıkmıştır. Ancak gerçek şaheserler XVIII. yüzyılda yapılmaya başlanmıştır. O zamanlar, her bölgenin kendi belirli desen ve iplik kombinasyonlarıyla ilgili gelenekleri vardı. Bugün, o dönemin ustalarının eserlerine bakıldığında, Vologda, Moskova ve Ryazan dantellerine özgü özellikler görülebilir.
Arapça’da “makrame” kelimesi “dantel” anlamına gelir. İlk başta, ince desenler çok sayıda düğümden oluşuyordu. Bugün, el işçiliğinin yalnızca kadınlara özgü bir iş olduğu düşünülüyor. Ancak ilk dokuma muskalar denizcilerin nasırlı elleriyle yapılmıştır. Uzun deniz yolculukları sırasında sadece kendileri için değil, eşleri için de tılsımlar yaparlardı. Günümüzde bu teknik oldukça popülerdir. Çünkü bu tür dantel hem özgün hem de dayanıklıdır.
Hardanger, yani iğne işi dantel, iplik ve iğne yardımıyla yapılır. Bu sanat çok daha değerli kabul edilir. Çünkü tek bir deseni oluşturmak çok daha fazla zaman alır; zira aynı hareketlerin defalarca tekrarlanması gerekir. Genellikle sadece çiçek motifleri işlenir. Desenler keten ipliklerle yapılır. Eskiden bu, Norveç’te bu sanatın ortaya çıktığı dönemde diğer malzemelerin bulunamaması nedeniyle böyleydi. Ancak keten her zaman bol miktarda bulunuyordu. Günümüzde bu tür desenler masa örtüleri, perdeler ve çeşitli rahat kıyafetler gibi ev eşyalarını süslemek için kullanılmaktadır.
İpeksi iç çamaşırlarını ve bu asil malzemeden yapılan diğer ürünleri sevenler, şerit danteli de mutlaka takdir edeceklerdir. Bu tür dantel aynı zamanda «Rönesans» adıyla da bilinir. Desenin temeli, örgüye dahil edilen ve iğne danteliyle süslenen bir şerit veya kurdeledir. Bu şekilde büyük bir deseni oluşturmak çok daha kolaydır. Süreci daha da hızlandırmak için özel makineler kullanılabilir.
Böylesine hassas bir malzemenin en büyük düşmanı yıkamadır. Eğer şerit dantel ürünler yanlış yıkanırsa, kısa sürede eski çekiciliğini kaybeder.
Ağ şeklinde yapılan dantel, oldukça sıradışı bir isme sahiptir: file. Bu kumaşı oluşturan kareler düz ya da çapraz olabilir. Kumaş, mekiklerle örülür. Aynı malzemenin iki çeşidi vardır. Basit ağ, basit file olarak adlandırılırken, daha zarif olanı gipür-file olarak bilinir.
Özel tasarım meraklıları en çok İrlanda dantelini tercih eder. Bu tamamen özel bir el işçiliğidir. Ustalar, sadece rastgele geometrik desenler yapmakla kalmaz, bitkisel motiflerden – yapraklar, çiçekler gibi – oluşan bir kumaş yaratırlar. Bu tür bir kumaş üzerinde aynı anda birden fazla usta çalışabilir. Orijinal desenlerin sırrı nesilden nesile aktarılır.
Aynı derecede zarif olan başka bir tür de Venedik dantelidir, diğer adıyla gipür. Fransızca’dan tercüme edildiğinde «zarif örgü» anlamına gelen bu terim, tüm sürecin özünü mükemmel bir şekilde yansıtır. Gipür, mekik veya iğneler kullanılarak üretilir. Örgünün hafif ve gevşek yapısı sayesinde desen neredeyse ağırlıksız görünür. XVII. yüzyılın başlarında, dantelin ince yüzeyi, desenin kenarlarında kabartmalı dikişlerle süslenmeye başlandı. Böyle bir kumaşın merkezinde genellikle ihtişamlı bir çiçek motifi yer alır.
Venedik dantelinin başka bir çeşidi de piko olarak bilinir. Bu kumaş, yüzeyini süsleyen çiçeklerin çok küçük olması ve kenar dikişlerinin neredeyse görünmez olmasıyla ayrılır. Venedik dantelinin daha basit bir versiyonu klasik gipürdür. Günümüzde şık giysiler genellikle bu tür dantelden dikilmektedir. Daha konforlu olması için kumaşa pamuk ve esnek lifler eklenir. Bu sayede kumaş daha rahat ve elastik hale gelir. Lureks iplikleri kullanılarak bu tür giysiler daha parlak hale getirilebilir.
Genellikle, evde dantel kumaş yaratmak isteyenler sıradan bir tığ kullanır. Ancak tığlar da farklı türlerde olabilir. Kullanılan araç, nihai dantelin görünümünü belirler. İnce dantel oluşturmak için kısa bir tığ tercih edilir. Bu araç, zarif Venedik veya İrlanda danteli yapmak isteyenler için de idealdir. Uzun tığlar ise Afgan veya Viktorya danteli örmek için kullanılır. Ancak bu teknikler günümüzde daha az popülerdir.
Dantel konusundaki tartışmalarda mekikler sıkça anılmıştır. Mekik, ipliklerin bağlandığı özel ahşap çubuklardır. Örgücüler, ellerinin ustaca hareketleriyle çubukları değiştirerek desenler oluşturur. Bir diğer popüler araç ise iğnelerdir. Birçok usta yalnızca iğne ve iplikle çalışır. Ancak bu tür kumaşları yaratmanın bir başka ilginç yöntemi de organza ile çalışmaktır. Organza, gelecekteki desenin yalnızca ana hatlarının sabitlendiği bir temel olarak kullanılır. Aslında, bu kumaş yerine herhangi bir ince kumaş kullanılabilir.
Son olarak, evde zarif desenler oluşturmak isteyenlerin kullanabileceği bir başka araç ise çataldır. Elbette burada söz konusu olan yemek masasında kullanılan bir çatal değil. Örgü çatalları, bir saç tokasına benzeyen bir araçtır. Bu araçla, karmaşık desenleri hayata geçirmek mümkündür çünkü özel olarak bu tür zorlu desenler için tasarlanmıştır.
Kullanım Alanları
Dantelin sadece dikilmesi yeterli değildir; aynı zamanda doğru bir şekilde kullanılmalıdır. Aksi halde harcanan emek boşa gider ve bu zarif kumaş yıllarca dolaplarda tozlanmaya mahkûm olur. Daha şık danteller (İrlanda veya Venedik danteli gibi) genellikle pahalıdır ve resmi kıyafetlerin süslenmesinde kullanılır. Bu, markalı bir bluz, gelinlik ya da sıradan bir elbise olabilir. Ev tekstili ve günlük kullanım için ise daha basit ve uygun fiyatlı kumaşlar tercih edilir.
Tamamen dantelden yapılmış bir kıyafet nadiren görülür. Ev tekstili için bu çok maliyetli, kıyafetler için ise abartılı bir tercih olur. Bu nedenle elbiseler, etekler ve bluzlar genellikle sıcak tutan bir astar kumaşı ile tamamlanır. Perdeler, masa örtüleri ve peçeteler gibi tekstil ürünlerinde ise dantel genellikle sadece süsleme aşamasında kullanılır.
Тонкости ухода
Dantel hangi amaçla kullanılırsa kullanılsın, her zaman özenli ve düzenli görünmelidir. Bunun için sadece bu narin malzemeye özen göstermek değil, aynı zamanda temel bakım kurallarına da uymak gerekir.
Eğer tüm bu kurallara uyulursa, sevdiğiniz dantel elbise veya iç çamaşırı seti uzun yıllar boyunca göz kamaştırıcı güzelliğini koruyacaktır.
Dantel Kumaş Hakkında İlginç Bilgiler
Dantel kumaş, zengin bir geçmişe sahip özel bir malzemedir. Bu konuda birçok ilginç detay paylaşılabilir. Öncelikle, “dantel” kelimesine bakalım. Dilbilimciler, bu kelimenin “daire” anlamına gelen bir kökten türediğini belirtir. Eskiden tüm desenler yalnızca dairesel şekilde işlenirdi, tıpkı günümüzdeki dantel peçetelerin yapıldığı yöntem gibi.
Dantel, dokuma sanatından farklı olarak, her zaman kendini ifade etmek için kullanılmıştır. Başlangıçta, bu malzemeyle süslenmiş kıyafetler sadece zengin insanlar tarafından giyilirdi. Daha sonra, yaşam koşulları iyileştiğinde, köylüler bile bir çıkış kıyafetini bu zarif desenlerle süsleyebilirdi. Zor ve zahmetli bir süreç olmasına rağmen, kadınlar bu işi genellikle çocuklarıyla birlikte yaparlardı. Geleceğin ustaları için bu el işi oldukça ilgi çekici bir uğraştı.
Dantel sadece dış giyim ve subay üniformalarında değil, aynı zamanda lüks kadın iç çamaşırlarında da kullanılmaya başlandı. Rönesans döneminde dantelin, bir kadını gerçekten kadınsı yapan bir malzeme olduğu düşünülüyordu. Bu dönemde el yapımı ürünler gümüş ve altın ipliklerle süslenirdi. Bu sayede kumaş daha da değerli bir görünüm kazanırdı. 18. yüzyılda Fransız ve İngiliz kraliçelerinin gelinlikleri dantelle süslenirdi. Malzeme o kadar sağlam ve kaliteliydi ki, bu kıyafetlerin bir kısmını bugün sergilerde görmek mümkün. Örneğin, Kraliçe Victoria’nın ipek kuyruğu olan gelinliği Londra Kulesi’nde sergilenmektedir.
Ayrıca, kraliyet düğün kıyafetlerini geçmiş dönem modasına adanmış birçok katalogda görmek mümkündür. Bu kıyafetlerden ilham alan modern tasarımcılar, dantelin moda dünyasında hiçbir zaman eskimediğini vurgular.
Bir başka ilginç gerçek de, eskiden olduğu gibi günümüzde de yabancı malzemelerin Rusya’da popüler olmasıdır. Rus ustaları, Fransız, İtalyan veya Alman kadınlarından daha az ustalık göstermemelerine rağmen, yabancı danteller her zaman daha pahalı olurdu. Ancak tarihçilere göre, Rus dantelleri daha duygusal bir yaklaşımla işlenirdi. Dantel işleme süreci, ustaları müzikle meşgul eden bir uğraş gibiydi; çünkü dantel yaparken kullanılan tahta çubukların sesi melodik bir tınıya sahipti. Örneğin, genç bir huş ağacından yapılmış araçların sesi, yaşlı bir kızılağaçtan yapılmış olanlardan daha ince olurdu.
Bugün, hem ülkemizde hem de yurtdışında dantelin sergilendiği müzeler bulunmaktadır. Sergilenen bazı eserler yerel halk tarafından yapılırken, diğer şaheserler başka ülkelerden satın alınarak getirilir. Sıkça, yerel halkın müzelere antika gelinlikler veya büyükanneleri tarafından işlenmiş hafif masa örtüleri bağışladığı görülür. Müzelerdeki eserlerin çoğu gerçekten benzersizdir ve yalnızca bir kez üretilmiştir.
Yaşlı kuşaktan birçok kişi bu büyük sanatın unutulduğundan şikâyet etse de durum tam tersidir. Günümüz modacıları, başkalarının yapamadığını öğrenmek için can atar. Bu nedenle, ince yarı saydam ipliklerden kumaş örme sanatı, ülkenin dört bir yanında ilgi görmektedir. Herkes bu sanatı öğrenebilir ve bu da başka bir olumlu gerçektir. Hemen prenseslerin yürüyüşe çıkacağı elbiseleri hayal etmeye gerek yok. Kısa bir tığ ve örgü şişi kullanmayı öğrenmek bile, gardırobunuzu daha zarif ve kadınsı hale getirmek için yeterlidir.
Dantelin tarihi, geçmiş binyılın ortalarına kadar uzanır. İlk olarak bu kumaşı işleme sanatını öğrenenler Doğulu halklardır, ancak zamanla dantel Avrupa ülkelerinde daha popüler hale gelmiştir.
Günümüz dantelleri, sentetik malzemeler eklenmesine rağmen, yüzyıllar önceki kadar ihtişamlı görünümünü korumaktadır. Tek fark, artık her kadının gardırobunda birkaç dantel parça bulundurabilmesidir.
Dantel nasıl örülür, aşağıdaki videoda izleyebilirsiniz.
