Yeni başlayan terziler ve el sanatlarıyla uğraşanlar, bazen hangi kumaş rulosundan kesim alacaklarına karar verirken zorlanırlar. Hem sadece fiyat etiketine bakanlar, hem de kumaşın metrekare fiyatını hesaplayarak toplam alanı dikkate alanlar yanlış seçimler yapabilirler. Her durumda hesaplama benzersiz olacaktır ve burada önemli bir rol, kumaşın genişliğine verilir.
Genişlik nedir?
Bu terim, ders kitaplarında, kumaşın uzunlamasına ipliğe dik olarak, kenarları arasında doğrudan ölçülen mesafeyi tanımlamak için kullanılır. Hesaplama, kenar dikişleri hesaba katılarak veya katılmadan yapılabilir. Genişlik, kesim için sahip olduğunuz olanakları anlamanızı sağlar. Örneğin, geniş çaplı projeler için kumaşın yeterli olup olmadığına, yedek paylar için fazlalık kalıp kalmadığına karar verebilirsiniz.
Enlemesine ölçüyü dikkate alarak, kumaşın ne kadar ekonomik kullanılacağını anlamak mümkündür. Buna kumaşın deseni, iplik yönünün dikkate alınması ve kesim hazırlığı da katkı sağlar. Ancak genişlik, tüm hesaplamalar için başlangıç koşulunu belirler. Bu yüzden, beden ölçüleri alındıktan sonra ikinci en önemli gösterge olarak kabul edilebilir.
Kaliteli kumaşlarda rulo genişliği eşit olmalıdır, sık sık ve belirgin farklılıklar ise, kesim ve kullanım sırasında sorunlar yaşanabileceğinin kesin bir göstergesidir. Örneğin, kenarlar buruşabilir veya yıkamadan sonra dikişler yamuklaşabilir. Bunlar, kumaşın üretimi sırasında iplik gerilmesinin eşit olmamasının sonucudur.
Genişlik nasıl olur?
Farklı kalite ve kullanım amacına sahip kumaşlar, genişlik açısından farklılık gösterebilir. Bu ölçü, kumaşın dokunduğu tezgâh ve işlem gördüğü aşamalara bağlıdır. İşleme ve bitim sırasında kumaşın çekme payı olabilir, bu nedenle genişlik değerlerinde değişiklikler yaşanabilir. Çoğu kumaş türü, işlem sırasında genişliğin %10-15’ini kaybeder, yıkama (paltoluk kumaş, drap) ise genişliği %30 oranında daraltabilir.
Ancak kolaylık açısından standart genişlikler de vardır: 61, 71, 100 ve 133 cm. Minimum ve maksimum genişlik değerleri ise 40 cm ile 220 cm arasında değişir:
Doğru nasıl ölçülür?
Üretimde, kumaşın genişliğindeki sapmaları tespit etmek ve ölçmek için özel makineler kullanılır. Bu makineler, kumaşın genişliğindeki düzensizlikleri görmeyi sağlayarak kalite kontrolünü kolaylaştırır. Bu tür makinelerde, fotodiyotlar kullanılarak temas etmeyen ölçüm teknikleri uygulanır. Kontrol amacıyla, kumaşın genişliği birkaç farklı noktada kaydedilir. Standartlara göre, her 50 metrelik uzunlukta kumaşın en az 5 farklı noktasında ölçüm yapılması gerekir, böylece ölçümler birbirine yaklaşık mesafede gerçekleşir. Rulonun kenarından genişlik ölçümü yapılmamalıdır; genişlik en az 1,5 m uzaklıkta bir noktada ölçülmelidir. Eğer rulo 50 m’den kısa ise, üç kontrol ölçümü yeterlidir.
Küçük atölyelerde ve evde yapılan el işlerinde, metal ya da ahşap özel bir düz cetvel kullanılır. Bu tür bir araçla, görevde yeni başlayanlar bile başarılı olabilir. Kumaş, masada bir katman halinde açılır, kırışıklık ve gerilme olmadan düzgünleştirilir. Burada kumaşın israfını önlemek için yüksek hassasiyet gereklidir, bu nedenle her 3 metrede bir yatay ölçüm yapılır ve cetvel, kenar ipliğine dik olacak şekilde yerleştirilir.
Bu işlem dikkatle yapılmalı, cetvel kayarken kumaşın yerinden oynamaması sağlanmalıdır. Ölçüm yapılırken, genişlik 1 milimetreye kadar hassasiyetle belirlenir, ancak hesaplamalarda sonuç 1 cm’ye yuvarlanır. Kumaşın genişliği, bu ölçümlerin aritmetik ortalaması alınarak hesaplanır.
Eğer rulodaki genişlik farkı 1 cm’yi aşarsa, hesaplama için en küçük değer +1 cm olarak kabul edilir. Bu değere gerçek genişlik denir. Gerçek genişlik, pahalı kumaşlardan, örneğin yünlü veya takım elbise kumaşlarından kesim yaparken özellikle önemlidir. Böyle durumlarda, ölçüm sırasında en sık karşılaşılan değer gerçek genişlik olarak kabul edilir.
Bu tür işlemler yalnızca hassasiyet sevgisiyle yapılmaz. Bu, kumaşın durumunu kontrol etme ve kesime başlamadan önce olası kusurları tespit etme fırsatıdır. Kumaşın tam genişliğini bilmek, malzeme tüketimini daha doğru hesaplamayı ve kesimi ekonomik ve doğru bir şekilde planlamayı sağlar; ayrıca uzunlamasına iplik ve atkı yönünü dikkate alarak kesim yapılabilir. Çünkü doğru kesim, düzgün dikişlerin sırrının temelini oluşturur.
